homeCamper     informatie, ervaringen en tips

inleiding

inhoudsopgave

laatste wijzigingen

wensenlijst

230 volt

27 mc

aansluitsnoer

aardlekschakelaar

accu

accu fit

accu lader

accu monitor

accu trainer

accu monitor

achteruitrijcamera

aggregaat

ampère

antenne

apps

banden

bekeuringen

bellen

berg-passen

beveiliging

blokken

camperplaatsen

campers - merken

campers - soorten

campingcards

campings

checklist(s)

communicatie

coördinaten

diefstal

diesel

diesel toevoeging

diversen

ducato recall

ducato specs

egr

etiquette

fiets

gas

butaan  /  propaan

lpg  /  fles

verbruik

gas-melder

gasklephuis

gereedschap

gewicht

massa ledig voertuig

massa bedrijfsklaar

massa maximum

gootsteen

inbraak

internet

koelkast

koffie

krik

legen / lozen

legionella

links

luifel

luik-dak

luik-service

medisch

mifi

milieu-sticker

motorfiets

muziek

navigatie

obd

omvormer

onderhoud

onweer

parkeerplaats

parkeren

paspoort

portofoon

power manager

problemen

rijbewijs

routes-naar-t-zuiden

satelliet-ontvanger

schoonwatertank

schorsen

sloten

snelheid max.

stalling

stekker

stroomverbruik

telefoon

televisie

toilet

tolwegen

tol télépéage

tuning

veiligheid

veiligheidsgordels

verduistering

verlichting

verwarming

vignet

vocht

voorruit

vuilwatertank

water

waterslang

weer(voorspelling)

wifi

winterstalling

zonnepanelen

Gas       butaan    propaan    lpg    lpg-nippel    aardgas    filter    open/dicht    methaan    verbruik    fles    mijn keuze       leesvoer

Butaan

Koken en verwarming kan op butaan, maar anno 2012 vind je vrijwel geen butaan meer vanwege een bekend nadeel:  rond de 5 °C wordt butaan vloeibaar en koken en verwarmen hebben dampvormig gas nodig.
Om te verdampen heeft butaan warmte nodig. Die benodigde warmte wordt onttrokken aan het vloeibare butaan, waardoor het (verder) afkoelt. gevolg is dat de dampspanning in de fles ook bij buitentemperaturen boven het vriespunt tot vrijwel nul kan dalen, waardoor het lijkt dat de fles leeg is.
In de blauwe campinggaz tankjes zit butaan.
wiki butaan

Propaan

Omdat butaan onder ca. 5 °C alleen in vloeibare vorm kan bestaan worden (anno 2012) gasflessen vrijwel altijd gevuld met propaan. Propaan wordt pas vloeibaar bij minus 42 °C.
Het propaan flessensysteem is gebaseerd op omruilen, zijn dus (officieel ...) niet zelf (bij) te vullen.
Voordeel:
  -  populair in Europa, dus zijn er veel ruilstations te vinden
  -  ook in de winter bruikbaar
Nadeel:
  -  er is in Europa geen uniform flessensysteem, in Frankrijk kun je een Nederlandse fles niet omruilen en v.v.
Gewicht:
  -  staal klein: 5 kg + 7 kg gas
  -  staal groot: 11 kg + 13.2 kg gas
  -  aluminium groot: 6.7 kg + 11 kg gas
  -  kunststof groot: 6.7 kg + 10 kg gas
Geen slecht idee om een volle fles even te wegen (unster) voordat je 'm afrekent. Een heel enkele keer vindt je (Spanje...) wel eens een fles die 'verkeerd' is gevuld.
Leesvoer:  wiki propaan  propaan.info  energiekeuzes.nl

LPG

LPG is een mengsel van propaan (C3H8) en butaan (C4H10). LPG wordt bij een geringe overdruk van ongeveer 10 atmosfeer vloeibaar, vandaar de naam "Liquified Petrol Gas". LPG is een afvalproduct bij het kraken van aardolie en is in 1954 op de markt gebracht.
LPG is een mengsel van butaan en propaan en daar moet je bij temperaturen onder nul wel rekening mee houden, want butaan wordt bij temperaturen lager dan ongeveer +5 °C geen gas, maar blijft vloeibaar en is dan niet meer bruikbaar om te koken of te verwarmen. Propaan blijft gasvormig tot ca. -42 °C, waardoor je dus bij vrieskou alleen maar het propaan deel van het vloeibare LPG gas verbruikt. Als de LPG-tank buiten de isolatie hangt kun je problemen krijgen bij temperaturen onder nul. De tank is volgens de meter halfvol en toch doen kachel, gaspitten enz. het niet meer. Dat komt omdat het propaan deel verbruikt is en het butaan deel niet gasvormig is. Let op: aan het einde van de vorstperiode wordt het butaan deel wel weer dampvormig. Zorg dat gaskranen echt gesloten zijn, anders kan een 'lege' LPG-tank toch opeens gas gaan geven.

Voordeel:
  • vullen bij het tankstation mag officieel niet (maar het kan wel), want daar verkopen ze alleen LPG voor tractie...
  • zelf te vullen, je betaalt dus alleen wat er in gaat
  • je gaat altijd met een volle fles van huis
  • LPG heeft een hogere calorische waarde dan propaan, dus je doet er langer mee
  • er kan een vaste buitenaansluiting worden gemonteerd, geen gehannes met losse flessen
  • er kan een vaste tank worden gemonteerd, geen gehannes met losse flessen, veiliger dan losse gasflessen
  • een LPG gasfles heeft een overdruk ventiel, daarom kan een LPG gasfles niet ontploffen

Nadeel:
  • bij temperaturen lager dan 3-4-5 graden is het butaan niet meer gasvormig met een reële kans dat je denkt dat de fles leeg is
    • je zou een verwarmingsmat om de fles kunnen doen, is wel weer 70 Watt
  • buiten Nederland zijn wat lastiger vulstations te vinden
  • in Italië, Kroatië, Slovenië kun je geen losse gasflessen met LPG vullen en de pomphouders weigeren elke medewerking. Met een vaste aansluiting gaat het wel
  • in Portugal 2x een fles gevuld;  bij de eerste keer willen de pompbediende een losse fles die buiten de camper staat niet vullen, dezelfde losse fles die in de camper gezet wordt vullen ze wel; de tweede keer zelf een losse fles aan de pomp gevuld en de pompbediende vond alles best.

Let op:
  • de kanaaltunnel mag je wel door
  • hoe kouder het land (waar je naar toe gaat) hoe kleiner het deel butaan wat er in LPG zit
    • in Nederland en België bestaat het LPG mengsel 's zomers uit 60% propaan en 40% butaan; 's winters is die verhouding 70-30
    • in de landen als Noorwegen en Zweden is het percentage propaan dan ook veel hoger (95-5)
    • neveneffect is dat door het verhogen van het percentage propaan de prijs van LPG stijgt. Propaan is namelijk duurder dan butaan
  • wil je een laag butaan gehalte ('s winters of vroege voorjaar op pad) vul dan je LPG fles in januari-februari, dan krijg je een vulling met weinig butaan; of ga op zoek naar een vulstation waar puur propaan beschikbaar is
  • omdat LPG bestemd is voor tractiedoeleinden (aandrijving verbrandingsmotoren) is het aangevuld met enige toevoegingen bedoeld om een betere smering te behalen. Als je stookt en kookt op LPG is het daarom aan te bevelen een filter te gebruiken om zoveel mogelijk van die toevoegingen er uit te filteren.
  • er is een Nederlandstalige LPG-gids met vulstations in Europa.
  • LPG poi's op poiplaza.com    LPG poi's op mylpg.eu

Algemeen:
  • een aluminium LPG 27 lt gasfles:
    • inhoud is 27 lt
    • leeg gewicht 6.7 kg
    • maximaal 80% vulling is 21.6 lt LPG en dat weegt 11 kg
    • volle fles weegt dus 6.7 + 11 = 17.7 kg
    • afmetingen:  hoogte met kraag 63 cm, zonder kraag 58 cm, diameter 30 cm
  • LPG in Noorwegen:
    • Link. Eerste paragraaf, vertaald naar Nederlands met Google Translate (Noors is ook verrassend makkelijk te lezen): 'LPG staat voor LPG' en kan een mengsel van propaan en butaan zijn. Er zijn verschillende factoren die een rol spelen in welke verhouding propaan / butaan wordt gekozen komen. In Noorwegen en in onze tankstations / verkooppunten zijn nog LPG synoniem met 95% propaan. De resterende 5% zijn meestal een beetje zwavel, aromaten, luchtvochtigheid en weinig afval van het raffinageproces. We kunnen zeggen dat in Noorwegen, het LPG hetzelfde als zuivere propaan. Wij, die in koudere gebieden wonen hebben behoefte aan een gas dat geen butaan betrokken, dit voor het gas ook zal 'werk' in zeer lage temperaturen. Heel nuttig voor mensen die zich afvragen hoe LPG in Noorwegen in de winter zal werken, zoals ik. Ik had namelijk elders gelezen dat ook in de winter in zeer koude landen, er toch nog veel butaan in kan zitten, omdat het voor auto's niet uitmaakt dat het niet goed verdampt. Want in een auto gaat het sowieso vloeibaar de motor in, het hoeft niet in de tanks te verdampen, zoals wij nodig hebben voor huishoudelijk gebruik in de camper. Dus dat LPG ergens voor auto's goed werkt, betekent niet per se dat het voor in de camper ook goed gaat, want wij hebben dus hogere eisen qua ratio propaan vs butaan. Dus fijn om te lezen dat we hier ons in Noorwegen nooit zorgen om hoeven te maken.
  • LPG in Portugal:
    • officieel mag een losse LPG-tank (dus zonder buitenvulling) alleen gevuld worden als die tank in (!) de camper staat; afschuwelijk onhandig maar ik heb 2x mee gemaakt dat de pompbediende dit inderdaad toepaste. Bij een andere pomp in Portugal zette ik de fles pontificaal buiten neer en heb m zelf gevuld, de pompbediende vond alles best.
  • wiki lpg
  • camperleven  koken op LPG
  • lpg legaal of illegaal
  • gaswinkel.com  Gaanderen
  • gasproducten.nl  Heino
  • london  Doetinchem

LPG nippels / vulkoppeling / connector
Vulkoppeling voor Nederland.
Voor Spanje idem met een extra lengte van 6 cm.
Vulkoppeling voor België, Duitsland, Engeland, Ierland, Luxemburg, Noord-Ierland, Schotland, Wales, sommige tankstations in Polen en Zwitserland. Vulkoppeling voor Bosnië-Herzegowina, Denemarken, Frankrijk, Griekenland, Hongarije, Italië, Kroatië Montenegro, Noorwegen, Oostenrijk, Portugal, Servië Slovenië, Slowakije, Tsjechië, Zweden, voor sommige tankstations in Spanje en Zwitserland. Vulkoppeling voor Europa. In 2010 heeft een Europese commissie bepaald dat deze vulnippel in heel Europa toegepast zal worden. In 2013 al nodig bij een aantal pompen in Spanje, nu nog andere landen......
 Let op: een aantal gasaansluitingen hebben linkse draad. Dan zitten er kerfjes op de aansluiting/wartel.

Stofvrij
Hou de vulopening wel stof- en vuilvrij. Er zijn speciale afsluitdoppen te koop, maar een 1/2" afsluitdop van een CV-Radiator heeft dezelfde draad en past prima.

Check hoe vol
- de meest LPG flessen zit een analoog metertje bovenop. Met een spiegeltje is dat ook van opzij af te lezen
- Dometic Gas-Checker GC 100 (beste in Promobile test), link
- Truma Levelcheck, link

Rijden, koken en verwarmen uit één LPG tank?    NEE    NEE    NEE    NEE    NEE
Het LPG-gas voor koken en verwarmen MOET in Nederland (en ook in diverse andere landen) komen uit een eigen tank. Het gas mag dus niet komen uit de tank voor het rijden. Dit heeft naast het verschil in accijns (LPG voor tractie of LPG voor koken), te maken met het verschil in de LPG tank. Deze zijn namelijk totaal verschillend. Uit de tank om te rijden komt VLOEIBARE LPG en deze wordt gasvorming gemaakt in een verdamper waarna dit gas naar de carburateur gaat. Uit de tank om te koken komt DAMPVORMIGE LPG en kan er via een reduceerventiel, direct op gekookt en/of gestookt worden. Het verschil tussen vloeibaar en dampvormige LPG is een factor 273, dus 1 liter vloeibare gas geeft 273 liter damp-gas. Dus als je kookt op een vloeibare tank, en er zou vloeibaar gas meekomen, dan krijg je grote steekvlammen. In een kook-tank is er een constructie aangebracht dat er nooit vloeibaar LPG naar buiten kan komen.

Een propaan-wissel-gasfles vullen met LPG?    NEE    NEE    NEE    NEE    NEE
Ik weet dat er camperaars zijn die het al jaren doen, maar het is levensgevaarlijk. De LPG gasdamptanks moeten aan allelei keuringseisen voldoen om veiligheid te kunnen garanderen. De belangrijkste oorzaak voor het levensgevaar is dat de meeste propaan gastanks niet zijn voorzien van een overdrukventiel en propaan gastanks hebben al helemaal geen vul begrenzer van 80%.
LPG bestaat uit (seizoensafhankelijk) 60% tot 90% vloeibaar propaan en 40% tot 10% vloeibaar butaan. Butaan verdampt niet meer bij temperaturen onder de 8°C en zal vloeibaar in de gasfles achter blijven. Als u deze gasfles vervolgens op basis van aantal liters weer gaat vullen dan bent u zeker over de 80% vulling heen. De hoeveelheid gasvormig butagas zal telkens toenemen met het risico dat de gasfles overvuld wordt. Ik neem dat u de gevolgen nu zelf wel kunt invullen. Bron.

Opvallend  geen LPG toegestaan?
In de handleiding van Niesmann-Bischoff Arto (versie 7, 2008) staat vermeld:  Die Kühlschrank im Gasbetrieb ausschließlich mit Flüssiggas (Propan / Butan) betreiben. Niemals Erdgas, Stadtgas oder Autogas verwenden!

Aardgas

Waarom wordt er in de caravan / camper wereld geen aardgas gebruikt?
Aardgas is methaan (CH4), moet door zijn heel lage kookpunt (-163 °C) enorm samengeperst worden om er een vloeistof van te maken en is daarom een lastig gas om op te slaan. Een gasfles voor aardgas moet dus zeer sterk en zwaar zijn om de hoge druk aan te kunnen; vele malen sterker en zwaarder dan een LPG gasfles.
wiki

Filter

Een gas(mengsel) is nooit 100% gas, er zit altijd vervuiling in. Bij puur butaan en puur propaan valt die vervuiling best mee. LPG echter is in eerste instantie bedoeld voor tractie (brandstof voor motoren met cilinders en zuigers). Daarom zijn er aan LPG een aantal stoffen toegevoegd om die verbranding beter te laten verlopen en de zuigers en cilinderwand iets te smeren. Een belangrijk bestanddeel van die additieven is paraffine-olie. En die paraffine-olie laat na verloop van tijd de gasleidingen van de camper / caravan dicht slibben (vergelijk het met cholesterol in je bloedvaten).

Als je stookt en kookt op LPG dan is het erg verstandig een speciaal Truma filter te plaatsen die de paraffine-olie opvangt, foto rechts.

Als je stookt en kookt op puur butaan of puur propaan dan volstaat een eenvoudig filter, foto links.


Mag de gasfles open staan tijdens het rijden?
Best aangenaam om tijdens een winterse rit de camper te kunnen bij-verwarmen met de camper-kachel omdat de kachel van de cabine dan vaak ontoereikend is. Maar mag het ook?
Dat is vastgelegd in een aantal Europese richtlijnen (EG-richtlijn 2001/56/EG met de aanvullingen van de richtlijnen 2004/78/EG en 2006/119/EG) waarin vermeld staat dat de gastoevoer automatisch dicht moet gaan als er gas gaat lekken (aanrijding). De gasinstallatie moet daar wel geschikt voor zijn. Campers vanaf bouwjaar 01-2007 hebben daarvoor een goedkeuring. Dan moet er in zo'n camper een gasverdeler met crashsensor deskundig gemonteerd zijn (Duo- of MonoControl CS, of de SecuMotion, beide van Truma, of de Crash Protection van Top Tron). Campers van voor bouwjaar 01-2007 hebben geen beperkingen voor de werking van de gasinstallatie tijdens het rijden.
N.B. In Frankrijk is het anders (tsal nie waar zijn...). Voor campers vanaf bouwjaar 01-2007 is de regeling hetzelfde als hierboven. Voor campers van voor bouwjaar 01-2007 mag de gasfles niet openstaan tijdens het rijden, ook niet met een verdeler met crashsensor.


Gasfles
soorten gasflessen
BP-gasfles  gasflessen.info (pas op, ze zijn fors, passen niet altijd in de gaskast)
Holthausen
JSP
Iesberts
BP-gasfles  bp.com
BP-gasfles op het camperforum
NKC soorten gasflessen
BP-gasfles vullen
vuladressen


Gas-verbruik,  een 'losse pols' indicatie (3-4 personen); erg afhankelijk van grootte en isolatie van de caravan / camper

 

verbruik per uur

zomer (20°C)

winter (0°C)

Koken

80 - 100 gr/h

~ 100 gr/dag

~ 100 gr/dag

Koelkast 90 lt 1

18 gr/h

~ 200 gr/dag

~ 130 gr/dag

Boiler

120 gr/h

~ 60 gr/dag

~ 60 gr/dag

Verwarming

300 gr/h

geen

~ 2100 gr/dag

24 uur totaal

 

~ 350 gram

~ 2500 gram

1 fles (11 kg) 2

 

3-4 weken

4-6 dagen

 1  als je walstroom hebt dan werkt de koelkast op 230V, dat scheelt 's zomers een factor twee in het daggebruik van gas
 2  wij (2 personen, half camping met walstroom - half camperplaats zonder walstroom, dus koelkast op gas) doen in het voorjaar (half april - eind mei, Frankrijk, af en toe ook voor verwarming) een week of 6 met 1 fles LPG van 11 kg
 2  wij (2 personen, half camping met walstroom - half camperplaats zonder walstroom, dus koelkast op gas) verbruikten in de zomer (4 weken in september, Frankrijk, niet voor verwarming) een halve fles (van 11kg) LPG
 2  wij (2 personen, 40% camping met walstroom - 60% camperplaats zonder walstroom, dus koelkast op gas) verbruikten in de jan-feb (6 weken in Portugal incl. heen- en terugreis) anderhalve fles (van 11kg) LPG


Mijn 'down-to-earth' koppelsysteem

Klik op de foto voor een grotere afmeting.

Truma SecuMotion
De SecuMotion heeft een crashsensor in de toevoer van het gas. Je kunt tijdens het rijden de gasleiding open laten staan en als er een botsing is dan sluit de SecuMotion automatisch de gastoevoer af.
Dat klinkt heel goed, maar met de SecuMotion van voor 2010 (?) worden opvallend vaak storingen gemeld (camperforum.nl).
Een gasinstallateur zei tegen mij "als je langer dan 1-2 maanden op pad gaat dan is er geen kans dat je storing krijgt, dat is een zekerheid".


Mijn keuze.  Na het nodige 'wikken en wegen' is besloten mijn camper uit te rusten met twee (lichtgewicht) aluminium LPG gasflessen (leeg gewicht 6.7 kg; inhoud 27 lt; vulling (80%) is 21.6 lt dat weegt 11 kg; volle fles weegt dus 6.7 + 11 = 17 kg). Dat is een eenmalige forse investering, maar de voordelen vond ik belangrijk genoeg (geen gedoe met niet kunnen inwisselen, zelf bijvullen en je vertrekt altijd met volle flessen). De aanwezige SecuMotion is verwijderd (te veel slechte verhalen over gelezen) en vervangen door bovenstaand 'down-to-earth' koppelsysteem.
Wij stoken en koken zoveel mogelijk op puur propaan (o.a. in Toldijk en in Klarenbeek te verkrijgen). Als we op reis een fles moeten vullen dan gaat er LPG in.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 25 maart 2017.

Colofon      Disclaimer      Copyright © 2002-  G. Speek