homeNavigatie  /  GPS  /  Garmin

inleiding

inhoudsopgave

introductie

laatste wijzigingen

3d

advies: welke navi

afstanden

apps

basecamp

beidou  glonass gps galileo

bmw navigator

coördinaten

lengte-breedte    rd

utm    ups    mgrs

maidenhead    osgb

decimale minuten

decimale graden

formaten omrekenen

coördinaten vinden

adres - coördinaten

csv

datumgrens  tijdzone

eenheden

metrisch

nautical

imperial

statute

egnos  msas waas

extentie's garmin

flitspalen

galileo  beidou glonass gps

geschiedenis gps

glonass  beidou galileo gps

gon  graad mil

gps  beidou galileo glonass

gpx

graad  gon mil

herberekenen

hidden tasks

hoogtemeting

horloge

kaart-projectie

kaarten

koers boven

kompas

links

garmin

routes

fabrikanten

diversen

literatuur

logger

map datum

mapsource

mil  gon graad

middeleeuwen

miswijzing

motor

streetpilot 2610

streetpilot 2720

streetpilot 2820

gpsmap 276c

gpsmap 278

montana

zümo 210

zümo 220

zümo 350

zümo 390

zümo 550

zümo 590

zümo 660

msas  egnos waas

nauwkeurigheid

navi doet ut niet

noord

geografische noorden

magnetische noorden

kaart noorden

noordpool

declinatie   miswijzing

noord boven

nroute

orion

poi

poolster

problemen

route doet ut niet

routes

schaduw

scherm

sd kaart

selective availability

sextant

software

tourguide

tijdzone  datumgrens

trackpoint

viapunt

vliegen

volgsystemen

vragen

waas  egnos msas

waypoint

waypoint symbolen

werking

woordenlijst

zomertijd

zon

zonnetijd

zuiderkruis

Garmin GPS-V

Garmin GPSmap 60Cx

Garmin GPSmap 60CSx

Garmin GPSmap 64

Garmin StreetPilot 2610

Garmin StreetPilot 2820

Garmin StreetPilot 7200

Garmin GPSmap 276C

Garmin GPSmap 278

Garmin GPSmap 296

Garmin Etrex 10

Garmin Etrex Vista HCx

Garmin Fenix 2

Garmin Montana 600

Garmin 276C tov 276Cx

176 - 496  datacard

2610 - 2720 - 2820

60 - 62 - 64

Vroeger

Breedtegraad.
De oude Grieken en Arabieren wisten hoe ze de noorder- zuiderbreedte moesten meten door naar de sterren te kijken. In Nederland is de hoek van de noordpoolster t.o.v. de evenaar 52°. Nederland ligt op 52° noorderbreedte. Als je de breedtegraad kunt meten dan kun je dus precies oost-west/west-oost zeilen. Zeelieden noteerden hun breedtegraad als ze de haven uitzeilden en keerden terug door eenvoudigweg de tegengestelde richting te zeilen langs dezelfde breedtegraad. Een van de oudste (ons bekende) methoden om de hoogte van een hemellichaam t.o.v. van de evenaar te bepalen is het Astrolabium, uitgevonden in de 4e eeuw. Later kwam de Jakobsstaf, uitgevonden in de 14e eeuw. Het uitvinden van de sextant rond het jaar 1730 heeft het meten van de breedtegraad een stuk nauwkeuriger gemaakt.
Voor het jaar 1761 (lengtegraad berekenen m.b.v. de klok van Harrison, zie hieronder) waren er voor oriëntatie (vermoedelijk) maar drie hulpmiddelen: breedtegraad, de zon en de kustlijn. Columbus zeilde in zijn eerste reis (1492) vanuit Portugal langs de kust naar de Canarische Eilanden en van daaruit langs de 28ste noorderbreedtegraad westwaarts en kwam uit op de Bahama's (250-400km noord-oost van Cuba).

Portolaan.
En toch zijn er zeekaarten die zo nauwkeurig zijn dat ze in hun tijd eigenlijk niet hadden kunnen worden gemaakt. Portolaankaarten heten ze. Ze verschijnen eind 13e eeuw, schijnbaar vanuit het niets, zonder aantoonbare voorlopers. Over hun oorsprong is vrijwel niets bekend. Recente studie Nicolai (2014) toont aan dat portolaankaarten soms zijn gemaakt op basis van een geodetische kaartprojectie die veel weg heeft van een mercatorprojectie. En dat is, volgens onze huidige kennis, onverenigbaar met een middeleeuwse oorsprong, want Gerard Mercator introduceerde zijn revolutionaire techniek pas in 1569. Portolaankaarten zijn dus kartografisch geavanceerder dan met de kennis van toen mag worden verwacht. Tot nu toe (2014) is dat een raadsel wat nog moet worden opgelost.

Lengtegraad.          Amerigo Vespucci     John Harrison
De breedtegraad meten is dus niet zo moeilijk. Veel lastiger is het meten van de lengtegraad. Daarvoor heb je een uitgebreide kennis van de sterrenhemel en rekenkunde nodig.

Amerigo Vespucci had die kennis. Op 48 jarige leeftijd in 1499 zeilde Vespucci vanuit de Oude Wereld naar het land wat Columbus had ontdekt en waarvan Columbus dacht dat het India was. In Ferrara (Italië) had Vespucci een almanak gemaakt waarin de posities van een aantal sterren en de bijbehorende exacte tijdstippen stonden. In die almanak was genoteerd dat op 23 augustus 1499 in Ferrara de maan de planeet Mars bedekte om precies 12 uur 's nachts. Vespucci was intussen geland in wat nu Brazilië is. Hij mat de sterren om de juiste locale tijd te bepalen en wachtte totdat de maan opnieuw Mars bedekte. Toen het zover was, bleek dat moment 6.5 uur later te vallen dan in Ferrara. Gebruik makend van de omtrek van de aarde, zoals in de derde eeuw voor Christus door de Griek Eratosthenes al was berekend, was de conclusie van Vespucci dat hij 4500 mijlen ten westen van Ferrara aan land was gegaan. Vespucci had dus zijn lengtegraad uitgerekend. En hij wist dus ook dat Columbus geen nieuwe route naar India had ontdekt, maar een gehele nieuwe wereld. Het werelddeel Amerika is naar hem genoemd. Alper (1991).

John Harrison maakte de berekening van de lengtegraad een stuk eenvoudiger. Hij maakte in 1761 de eerste exact werkende tijdmeter. Als een schip vertrok werd de vertrektijd genoteerd, meestal Greenwich (Engeland). Het verschil tussen de lokale tijd (berekend aan de sterren) en de vertrektijd was de afstand langs de aardomtrek. Kapitein James Cook maakte (1768) gebruik van deze methode.

John Harrison en versie vier (H-4) van zijn beroemde klok.
Na de eerste transatlantische reis van H-4 (aankomst 19 januari 1762 op Jamaica) bleek H-4 vijf seconden achter te lopen na 81 dagen op zee.

Sobel (1996)  lekker leesbaar
Mörzer Bruyns & Hooijmaijers (2012), blz.68-70.

Klein detail:  bovenstaande berekeningen zijn volledig afhankelijk van een onbedekte hemel... Navigeren was in die tijd geen gemakkelijke opgave.

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op 20 augustus 2016.

Colofon      Disclaimer      Zoeken      Copyright © 2002-  G. Speek