homeMedisch

inleiding

verantwoording

inhoudsopgave

woordenboek

kinderziektes

tropenziektes

wormen

aambeien

aarsmaden

acne

aderverkalking

alternatieve geneeswijzen

alzheimer

antibioticum

anticonceptie

apps

apotheek

artritis

artrose

baarmoederhalskanker

bacterie

beroerte

big

bijholteontsteking

blaar

blaasontsteking

blindedarmontsteking

bloeddruk

bloedneus

bof

bppd

brandwonden

bronchitis

buikgriep

chagas

corona

cva

dementie

depressie

eczeem

elefantiase

endometriose

epilepsie

filariasis

gordelroos

griep

hartinfarct

hartstilstand

hersenbloeding

herseninfarct

hersenschudding

hoesten

hoofdpijn

hooikoorts

huiddesinfectie

ileus

insectenbeet

jeuk

kalknagel

keelontsteking

kinkhoest

klaplong

knokkelkoorts

koorts

koortslip

krentenbaard

leishmaniasis

lepra

likdoorn

links

lintwormen

literatuur

longembolie

longontsteking

lyme

malaria

mazelen

melanoom

migraine

mijnwormen

moedervlek

multipele sclerose

onchocerciase

oogvlekken

oorontsteking

oorsuizen

overleden

overspannen

papegaaienziekte

parkinson

pfeiffer

pijn

plas

poep

prikkeldarm

prostaat

pseudokroep

reisziek

reizigers-diarree

reuma

rodehond

roodvonk

roos

schaafwond

schistomiasis

slaapmiddelen

slapeloosheid

soa

spierziektes

spoelwormen

staar

steenpuist

sterilisatie man

suikerziekte

tanden

teenslippers

tia

trypanosomiasis

uierzalf

vaccinaties

verkouden

verstopping

vierde ziekte

vijfde ziekte

virus

vliegreis

voetschimmel

voorhoofdholteontsteking

vossenlintworm

waterpokken

winterblues

wondroos

wratten

zesde ziekte

zonnesteek

zweepwormen

zweet

Ziekte van Parkinson

Wat is het

De ziekte van Parkinson is vernoemd naar de Engelse arts James Parkinson die de ziekte in 1817 beschreef. Het is een hersenziekte, die wordt gekenmerkt door klachten en verschijnselen van algehele stijfheid, bewegingsarmoede en trillen, die in de loop van de tijd langzaam verergeren. De verschijnselen beginnen nogal eens aan één kant van het lichaam (hemiparkinsonisme), en dat kan lange tijd zo blijven. De ziekte wordt gerekend tot de degeneratieve ziekten van het zenuwstelsel, waarbij zenuwcellen geleidelijk aan beschadigd raken en hun structuur verliezen, wat gepaard gaat met functieverlies. De ziekte van Parkinson is een relatief veelvoorkomende hersenaandoening. Er zijn circa 50.000 mensen met de ziekte van Parkinson of parkinsonisme bekend. De ziekte begint meestal op latere leeftijd.

Meerdere ziekten
Er zijn meerdere ziekten die gekenmerkt worden door Parkinson verschijnselen:
  • De ziekte van Parkinson is een erfelijk bepaalde ziekte die nog geen 10% uitmaakt van alle gevallen van patiënten met Parkinson verschijnselen.
  • Syndroom van Parkinson. Er zijn een aantal ziekten die sterk op elkaar lijken, maar in sommige opzichten daar toch van verschillen en die worden aangeduid als syndroom van Parkinson of Parkinsonisme. Omdat, ook na het nodige onderzoek, lang niet altijd duidelijk is of het gaat om de ziekte (van Parkinson) of het syndroom (van Parkinson), wordt vaak kortweg van 'Parkinson' gesproken
    • Postencefalitisch parkinsonisme. Bekend is dat (jaren) na een virusencefalitis parkinsonisme kan ontstaan. Mensen die in het begin van de 20e eeuw de Spaanse griep doormaakten (die toen als een epidemie over heel Europa ging), ontwikkelden vele jaren later een parkinsonisme. Encefalitis komt tegenwoordig niet of slechts incidenteel voor.
    • Vasculair parkinsonisme als gevolg meerde kleine infarcten (beroerte) in de diepere delen van de hersenen.
    • Parkinsonisme door medicamenten. Verschillende medicamenten, met name een aantal psychofarmaca, kunnen een parkinsonisme doen ontstaan. Na het staken van deze farmaca verdwijnt het parkinsonisme weer.
    • Parkinsonisme door intoxicaties. Jaren na een koolmonoxidevergiftiging kan een parkinsonisme optreden. Ook na regelmatig contact met zware metalen, zoals cadmium, mangaan, kwik e.d.
  • Parkinson 'plus'.  Daarnaast zijn er een aantal, betrekkelijk weinig voorkomende ziekten, die ook gepaard gaan met verschijnselen van parkinsonisme, maar daarnaast ook nog geheel andere verschijnselen ('plus') vertonen en worden aangeduid als parkinson-‘plus’ syndromen. Genoemd kunnen worden (zonder verder te bespreken):
    • MSA: Multiple systeem atrofie; gaat in een vroeg stadium gepaard met stoornissen van het autonoom zenuwstelsel, zoals orthostatische hypotensie, obstipatie.
    • PSP: Progressieve Supranuclear Palsy gaat gepaard met typerende vorm van blikverlamming.
    • CBD: Cortico-basale degeneratie. Een vorm van dementie met parkinsonisme.

Prodromale verschijnselen
Voordat de ziekte zich manifesteert, is er al gedurende maanden of zelfs jaren, sprake van weinig specifieke, zogenaamde prodromale verschijnselen:
  • vage klachten over vermoeidheid en 'lam gevoel' in de extremiteiten
  • vaak wordt de patiënt een tobber met gevoelens van neerslachtigheid en soms ontstaat er een depressief syndroom
  • bij velen is de reuk gestoord

Symptomen
De eerste verschijnselen zijn subtiel (één van de armen zwaait minder/niet mee bij lopen, klein en kriebelig schrijven). De voor Parkinson bekende 'tremor' (beven) kan (in het begin) afwezig zijn. Geleidelijk aan worden bewegingen steeds moeilijker. De snelheid waarmee de ziekte voortschrijdt verschilt van patiënt tot patiënt. De verschijnselen beginnen nogal eens aan één kant van het lichaam (hemiparkinsonisme), en dat kan lange tijd zo blijven.
  • motorisch, kernverschijnselen
    • stijfheid van ledematen
    • bewegingsarmoede
    • trillen bij rust
    • verstoorde houding (voorovergebogen)
  • verdere motorische verschijnselen
    • klein en kriebelig schrijven
    • uitdrukkingsloos gezicht, 'maskergelaat'
    • moeilijk slikken en spreken door speekselvloed
    • verminderde opvangreflexen en balans
    • moeite om van beweging te veranderen (starten)
    • afwijkend looppatroon, neiging om steeds sneller te gaan lopen met kleine pasjes, de kenmerkende 'Parkinson shuffle', 'Parkinsonian gait' (wiki)
    • fijnere bewegingen gaan steeds moeilijker en langzamer (bv. schoenveters strikken, knoopjes van het overhemd vastmaken)
    • monotone, langzame, zachte en hoge stem
  • autonoom zenuwstelsel
    • overmatige talgproductie
    • speekselvloed
    • overmatige transpiratie
    • obstipatie
    • aandrang om te plassen, urineverlies
    • dalen van de bloeddruk bij overeind komen met duizeligheid als gevolg
    • erectiestoornissen
  • psychisch
    • depressie
    • concentratieproblemen
    • dementie
    • hallucinaties
  • zintuigelijk
    • reukstoornissen (al voor er andere verschijnselen zijn)
    • minder goed zien in schemer
    • dubbel zien bij dichtbij kijken

Oorzaak
Bij de oorzaak van de degeneratie van het hersenweefsel spelen erfelijke factoren en omgevingsfactoren een rol, maar vaker is de oorzaak onbekend. De degeneratie begint in de middenhersenen (mesencefalon) in dat deel (de zogenaamde 'substantia nigra') waar dopamine wordt gevormd. Dopamine speelt een belangrijke rol bij de prikkeloverdracht tussen de cellen in het bijzonder die zenuwcellen, die deel uitmaken van:
  • de motoriek, waar het dopamine tekort in bepaalde delen van het motorische systeem aanleiding geeft tot een langzaam en verminderd bewegen en trillen en voorts voorovergebogen lopen en stijve spieren
  • in andere delen van het zenuwstelsel leidt dat tot reukstoornissen en stoornissen van het autonome zenuwstelsel (zie onder symptomen
  • psychische stoornissen (depressie, initiatief verlies)

Diagnose

De diagnose wordt gesteld (door een neuroloog) aan de hand van de klachten en verschijnselen. Aanvullend onderzoek (CT scan of een MRI-scan) wordt vaak gedaan om andere aandoeningen uit te sluiten, maar toont niet aan dat er sprake is van Parkinson. Wel kan met een bepaald type scan zichtbaar worden gemaakt dat er een tekort aan dopamine bestaat, maar dat onderzoek behoort niet tot de routine. Hoewel de verschijnselen bij de ziekte van Parkinson op den duur zo karakteristiek zijn dat de diagnose zonder veel moeite 'op het oog' kan worden gesteld, kunnen de eerste symptomen van patiënt tot patiënt nogal verschillen. Als regel geldt dat in het begin van de ziekte tenminste twee van de volgende vier symptomen aanwezig moeten zijn: 1) bewegingsarmoede en traagheid, 2) rigiditeit, 3) (rust)tremor of 4) stoornissen in de houding.

Behandeling
  • medicamenteus;  een bewezen behandeling waarbij de ziekte afremt of stopt is er nog niet.
  • dopaminerge medicamenten;  wel kunnen de symptomen worden behandeld door het tekort aan dopamine aan te vullen. Dopamine zelf kan niet in de hersenen doordringen en daarom wordt levodopa (L-dopa) voorgeschreven als voorloperstof (precursor) gegeven, die wel in de hersenen doordringt en daar wordt omgezet in dopamine. Levodopa wordt, om bijwerkingen buiten de hersenen tegen te gaan, altijd gecombineerd met een stof die de omzetting in dopamine buiten de hersenen afremt (een 'perifere decarboxylaseremmer'; carbidopa of benserazide).
    • met dopamineagonisten kan de werking van dopamine kan worden nagebootst , waardoor is minder dopamine (in de vorm van levodopa) nodig is en de bijwerkingen geringer zijn. Medicamenten daartoe zijn sifrol en requip.
    • door de afbraak van dopamine in de hersenen te remmen neemt de effectieve hoeveelheid dopamine in de hersenen toe en wordt het dopamine effect versterkt (zgn. dopamineafbraakremmers)
      Dit kan op twee manieren:
      • door de zogenaamde MAO-B-remmers (waaronder selegiline en rasageline)
      • door de zogenaamde COMT-remmers. (waaronder entacapone en tolcapone)

Beloop - Prognose

Vitale functies als ademhaling, bloeddruk, pols en temperatuur vallen bij de ziekte van Parkinson niet uit. Dus Parkinson op zich is geen doodsoorzaak. Een veel voorkomend fataal neveneffect is pneumonie (longontsteking).

Bij medicamenteuze behandeling.   Na enkele jaren gebruik van levodopa ontstaan er bij bijna alle patiënten motorische complicaties. Het begint met een wisselend effect van de medicatie (responsfluctuaties), meestal in de vorm van stijfheid en traagheid, maar ook wel overbewegelijkheid. Geleidelijk aan wordt dit erger en ontstaan er perioden van een snel intredende verstijving (‘off-periode’), afgewisseld met een toestand van bewegingsonrust (‘on-periode‘). Een andere motorische reactie is het optreden van onrustige, schoksgewijs optredende bewegingen, die de patiënt niet kan tegengaan. Men spreekt van dyskinesieën: plotselinge, rukkende bewegingen (chorea) of langzame draaibe­wegingen (athetose). Na ongeveer tien jaar blijkt het aanvankelijke therapeutische resultaat van levodopa terug te lopen. Het lijkt of een dosis sneller is uitgewerkt en minder effectief is. Dit staat bekend als ‘wearing-off’.
In een gevorderd stadium, dat meestal na (ruim) tien jaar medicamenteuze behandeling wordt bereikt, raken de medicijnen onvoldoende werkzaam, of zijn de bijwerkingen te groot. In dat geval kunnen bijzondere behandelingen worden overwogen, waaronder apomorfine toediening via een pompsysteem.

Bij chirurgische behandeling.   Wanneer de medicamenteuze behandeling tekort gaat schieten, dan kan een neurochirurgische behandeling worden overwogen, die bestaat uit zo geheten diepe hersenstimulatie (DBS, deep brain stimulation). Daarbij wordt een elektrode in de (diepere delen van de) hersenen geplaatst en verbonden met een elektrische stimulator (een soort pacemaker met batterij), die onder de huid ter hoogte van het sleutelbeen wordt geplaatst. Vervolgens wordt de stimulatie geprogrammeerd; het kan enkele maanden in beslag nemen alvorens een optimaal effect is bereikt.

Bronnen: geraadpleegde literatuur.

Laatste wijziging: 17 november 2019 Colofon  Disclaimer  Privacy  Zoeken  Copyright © 2002- G. Speek

  Einde van de pagina